رسیدگی در دادگاه های کیفری بدوی و عالی ترکیه / پیمان زمانی

آنچه در این نوشتار به آن خواهیم پرداخت، تشریفات رسیدگی شکلی در دادگاهxad های ترکیه، جایگاه رفیع وکلا و آزادی عمل و نقش خطیر آنها در دفاع از حقوق موکلین است. وکالت دارای جایگاهی بیxad مانند در نظام دادگستری ترکیه و ایجاد توازن در محاکم و نظارت برونxad سازمانی بر عملکرد مجریان قانون دارد.

رسیدگی در دادگاه های کیفری  بدوی و عالی

سیستم قضایی ترکیه شباهت بسیار زیادی به سیستم قضایی برخی از کشورهای اروپایی دارد. نحوه رسیدگی در دادگاهxadهای ترکیه ، مطابق مواد CMK m.182-222 مشخص گردیده است؛ لذا از مرحله ظن قوی به کشف جرم توسط مراجع ذیصلاح تا پذیرش کیفرخواست توسط دادگاه، مرحله تحقیقات (CMK m.175/1) و از مرحلة پذیرش کیفرخواست تا قطعی شدن حکم، مرحله تعقیب گفته میxadشود (CMK m.2/f).

هر چند که قانون آیین دادرسی کیفری شماره 5271، اصل رسیدگی واحد را در مرحله تعقیب اتخاذ میxad نماید تا رسیدگی بدون وقفه ادامه و رأی صادر گردد (CMK 190)، اما در عمل نمیxadتوان پرونده های کیفری سنگین را در یک جلسه به پایان رساند، که این ایراد توسط حقوقدانان ترکیه نیز وارد است. چرا که حق دادرسی عادلانه، به دلیل محاکمهxad های طولانی که دهxadها جلسه به طول میxadانجامد، نقض میxadگردد.

جلسات دادگاه های کیفری بدوی و عالی  ( Duruşma Salonu)  

دادکاه های کیفری ترکیه به
1- Asliye ceza mahkemeleri 

2- Ağır ceza mahkemeleri

3-Çocuk mahkemeleri

 4-Çocuk ağır ceza mahkemeleri

 5- Fikrî ve sınaî haklar ceza mahkemeleri

 6- Sulh ceza hakimlikleri

تقسیم می گردد که طبق قانون، حضور اعضای زیر در جلسات دادگاه الزامی است.

1- HAKIM قاضی  
2-Savcı  دادستان
3-Zabıt Katibi  کاتب
4- Mübaşir  دستیار قضایی      5- SANIK  متهم     6-SANIGIN AVUKATI  وکیل متهم

Mübaşir  
در دادگاهxadهای ترکیه (دستیار قضایی) وظیفهxad ی فراخواندن طرفین دعوی (متهم / شاکی)،  افراد، شهود و وکلای مدافع را به جلسة دادرسی دارد تا در جلسه رسیدگی دادگاه حضور یابند. سپس صندلیxad های آنها را در محکمه تعیین و اسناد و مدارکی را که طرفین در طول جلسه رسیدگی ارائه میxadنمایند را تحویل قاضی میxadدهد و دستورات و اظهارات قاضی را ابلاغ کرده و اسناد و مدارک لازم را پیگیری میxadنماید.
همچنین برای اطمینان از اینکه شخص در جلسه دادرسی و دفاع در حالت ایستاده اظهارات خود را بیان نماید، در طول جلسه حضور دارد.

او به همه حاضران در سالن هشدار میxadدهد که وقتی قاضی به مرحله تصمیمxad گیری رسیده است، بایستند. همچنین در صورت غیرعلنی بودن جلسه، سالن را خالی و اعلامیه مبتنی بر محرمانه بودن جلسه را بر درب ورودی دادگاه نصب میxadنماید. به Mübaşir «احضار کننده» نیز گفته میxadشود.

لذا فراخواندن طرفین دعوی که در سالن دادگاه منتظر دعوت به جلسه دادرسی هستند به وکلا ، مدیر دفتر یا ارباب رجوع محول نمیگردد هر چند بعضاً مشاهده گردیده به ناچار در ایران قضات محترم این موضوع را بر عهده میگیرند.

در دادگاه های ترکیه بعد از حضور طرفین در صندلیxad های خود ، رئیس دادگاه و مستشاران وارد جلسه میxadگردند. نه قبل از آنها ، لذا با ورود اعضای دادگاه تمامی حضار موظف هستند که بایستند تا رئیس دادگاه و مستشاران در صندلیxadهای خود قرار بگیرند.

Zabıt Katibi  کاتب (تقریرنویسی با ماشین تحریر)

تاریخ کتابت و حضور کاتبان در دادگاه، به یونان باستان و دادگاههای عالی مصر بازمیxadگردد. وظیفة آنها کتابت تمامی اتفاقات رخ داده در طول جلسة دادگاه بود.

سیستم قضایی مصر، مبتنی بر اختیارات غیرقابل انکار قاضی بود که مستقیماً از ذات الهی فرعون نشأت میxadگرفت؛ بنابراین کاتب، صرفاً یک گزارشگر بود و حضور او در دادگاه، به هیچ وجه نتیجه را تغییر نمیxadداد.

در متن فرمان Innocent III، De probat سال 1216 اسپانیا آمده است: «برای اینکه باطل به حق آسیب نرساند یا شر بر انصاف چیره نگردد، باید در محاکمة عادی و در دادگاه فوقxad العاده، قاضی یک شخص یا دو شخص مناسب را معرفی نماید تا تمام سوابق محاکمه را با ذکر مکان، زمان و افراد، با حفظ امانتداری امضا نماید. او ضامن دادرسی عادلانه است تا حقیقت و انصاف همیشه حاکم باشد.»

این سیستم تقریباً در کلیه محاکم دنیا نفوذ نموده است. چنانچه کنگره ایالات متحده در قانون قضایی 1789 نیز حضور کاتبان را در دادگاه ایجاد نمود.

مطابق ماده 157 و 154  قانون شماره 1086 HMK  Zabıt Katibi  ترکیه نیز کاتب از عناصر مهم در تشکیل دادگاه است. لذا در تمامی مراحل دادگاه باید در کنار قاضی حضور داشته و تمام اظهارات جلسه را تقریرنویسی نماید. 
لذا قضات، وکلا و طرفین دعوی برعکس ایران، در نوشتن صورتxadجلسه دادگاه هیچگونه دخالتی ندارند.

وجود مانیتور در جلسه دادگاه برای انعکاس صورتxadجلسه

همزمان با تایپ صورتxadجلسه توسط کاتب، تمامی نوشتهxad ها توسط مانیتورهای بزرگ نصب شده در اتاق دادگاه، قابل مشاهده میxadباشند.

یک مانیتور بزرگ در مقابل هر یک از وکلای طرفین و همچنین یک مانیتور بزرگ نیز برای سایر طرفین، در اتاق دادگاه نصب گردیده است که موارد تایپ شده را همزمان نمایش میxadدهند. اگر وکیل یا یکی از طرفین، ادعا کند که قسمتی از اظهارات او تایپ نگردیده یا به اشتباه تایپ شده است، میxadتواند اعتراض نماید.

برخلاف سیستم قضایی ایران که کپیxad برداری از صورت xadجلسه دادگاه ممنوع میxadباشد، پس از ختم هر جلسه، یک نسخه از صورتxad جلسه امضاء شده بلافاصله به وکلای طرفین تسلیم میxadگردد. و همزمان در کارتابل شخصی وکیل دادگستری نیز قابل رویت می باشد.

الزامی بودن ضبط صدا و تصویر در جلسات دادگاه

طبق آیینxad نامه استفاده از سیستم اطلاعات صوتی و تصویری در دادگاه (SEGBIS)، تمامی اطلاعات صوتی و تصویری جلسات دادگاه به صورت همزمان در سیستم اطلاعات UYAP منتقل، ضبط و ذخیره میxadگردد؛ و این کار در تمامی جلسات دادگاه الزامی است.

مطابق بند یک ماده 8 در آیینxad نامه، ضبط صوتی و تصويري به طرفين ارائه نميگردد، ولي در سوابق پرونده ضبط میxadشود.

مطابق بند دو ماده ذکر شده، در صورت درخواست یا اعتراض شخص ذینفع و اعلام عدم ثبت اظهارات او توسط کاتب دادگاه، ضبطهای صوتی و تصویری تحت نظارت مقام تحقیق و تعقیب، با رعایت شرایط مقرر شده در قوانین، قابل مشاهده، نتxadبرداری و انعکاس در پرونده میxadباشند.

تفاوت این امر با ماده 400 قانون آیین دادرسی کیفری ایران، در عدم الزامی بودن این موضوع و سلیقهxad ای بودن در نحوه اجرای آن در ایران است. مطابق تبصره یک ماده 353 قانون آیین دادرسی کیفری ایران که اشعار نموده است هر گونه عکسxadبرداری یا تصویربرداری یا ضبط صدا از جلسه دادگاه ممنوع میxadباشد؛ اما رئیس دادگاه میتواند دستور بدهد که تمام یا بخشی از محاکمات تحت نظارت او، به صورت صوتی یا تصویری ضبط شوند. لذا به نظر می رسد در ایران نیز بایستی این موضوع اجباری گردد. تا از بدو ورود طرفین به جلسه دادگاه تا خروج آنها تمامی وقایع فیلمبرداری و در پرونده انعکاس یابد.

مقررات آیینxad نامه SEGBIS در ترکیه، در مورد شهودی که هویت آنها باید محرمانه باشد نیز اعمال میxadشود؛ مشروط بر اینکه با مقررات قانون حمایت از شهود و آیینxad نامه اصول و رویهxad های مربوط به اقدامات حمایتی شهود، مغایرت نداشته باشد. لذا از طریق SEGBİS میxadتوان از راه دور، اظهارات شاهدان ناشناس را شنید؛ البته در این جلسه مدعی العموم یا قاضی محلی باید حضور داشته باشند.

مطابق تبصره پنجم ماده 180 و تبصره چهارم ماده 196 قانون CMK، ممنوعیت استفاده از دستگاهxadهای ضبط صدا و تصویر توسط وکلا و طرفین دادگاه در طول جلسات دادرسی، همانند قانون ایران ممنوع است. البته وکلا و طرفین میxadتوانند موبایل خود را وارد جلسه دادگاه نمایند به شرطی که در حالت پرواز Airplane  Mode یا Silent  باشد. همراه داشتن لپ تاپ یا تبلت نیز بلامانع است.

شروع به رسیدگی در دادگاه

ابتدا قاضی، هر یک از طرفین را برای اخذ توضیحات به کرسی مخصوص دعوت میxadنماید تا نام و نام خانوادگی و اطلاعات آنها را اخذ نماید.

بعد از این مرحله، مجدداً طرفین را به ترتیب اطلاعات ارائه شده، به کرسی دعوت میxadنماید تا اظهارات خود را بیان و از خود دفاع نمایند.

بعد از اتمام دفاعیات هر یک از طرفین و قبل از نشستن در جایگاه خود، رئیس دادگاه مطابق ماده 201 CMK خطاب به وکلا اعلام میxadنماید که اگر سؤالی دارند مطرح نمایند و مستقیماً از شخصی که در جایگاه اخذ اظهارات حضور دارد بپرسند و یا از شرکت کننده، شهود، کارشناسان و سایر افرادی که به جلسة رسیدگی دعوت شدهxadاند، سؤال نمایند. این ماده به منظور حفظ حق دفاع شناخته میxadشود.

در این ماده، پذیرفته شده است که مدعیxad العموم، شرکت کننده، متهم و وکلای دادگستری میxadتوانند مستقیماً از شهود، شرکت کننده، کارشناسان و سایر اشخاصی که به جلسه دعوت شدهxadاند، سؤال بپرسند؛ همچنین متهم و شرکت کننده نیز میxadتوانند از طریق رئیس دادگاه یا قاضی، از همان افراد سؤال بپرسند. به همین افراد نیز حق اعتراض به سؤال مطرح شده، داده میxadشود. اعتراض اگر چه در ماده «ایراد» نامیده میxadشود، اما به معنای فنی، ایراد نیست؛ بلکه در ماهیت اعتراض و درخواست از قاضی برای تصمیمxad گیری در این مورد است. در این صورت، دادگاه طبق روال ماده ۲۱۴ در مورد رسیدگی یا عدم رسیدگی، تصمیم خواهد گرفت.

مطابق ماده ۳۲۸ آیین دادرسی کیفری ایران نیز اشعار شده است که قطع کلام شهود در هنگام ادای شهادت، ممنوع است. هر یک از اصحاب دعوی و دادستان میxadتوانند سؤالات خود را با اذن دادگاه مطرح نمایند.

یادآوری این نکته مهم است که در سیستم Common law، قاضی کاملاً بیxadطرف بوده و نمیxadتواند از شهود سؤال کند و فقط میxadتواند مخالفت های ناشی از سوال در بین طرفین را حل xadنماید.

 cross-examination یکی از مباحث و فرآیندهای خیلی مهم در سیستم Common law جهت یک دادرسی عادلانه است که در نوشتارهای بعدی به آن خواهیم پرداخت.

 تفاوت اساسی پرسش سؤال در سیستم قضایی ترکیه با ایران، در شناسایی پرسش توسط وکلا است. وکلا هر سؤالی را مطابق قانون و رعایت اصول دادرسی، از فردی که در کرسی و جایگاه اخذ توضیحات قرار گرفته است میxadتوانند بپرسند. تمام سؤالxadها و جوابxadها بدون کوچکترین کم و کاستی، عیناً توسط کاتب در صورتxadجلسه تایپ و انعکاس میxadیابد.

رئیس دادگاه، سخن وکیل را قطع نمیxad نماید و به او یادآور نمیxadشود که کوتاه سخن بگوید چون که دادگاه وقت ندارد! اگر سؤال وکیل خارج از موضوع باشد، صرفاً به او اخطار میxadنماید. لذا آزادی عمل وکلا در حفظ حقوق موکل خود، بسیار زیاد است.

بعد از اتمام صحبت هر یک از طرفین (شاکی / متهم)، نوبت به نماینده دادستان میxadرسد که نظر نهایی خود را در خصوص کیفرخواست، با توجه به دفاعیات طرفین اعلام نماید.

بعد از این مرحله، دادگاه وقت را به نوبت در اختیار وکلا قرار میxadدهد تا از حقوق موکلین خود دفاع نمایند. حتی اگر دفاعیات وکیل طولانی باشد، دادگاه حق ندارد که اظهارات او را قطع نماید.

بعد از اتمام این مرحله، دادگاه در صورت معرفی طرفین و یا شخصاً، شهودی را به جلسه توسط  (احضارکننده) فرا میxadخواند. شاهد در جایگاه شهود حاضر میxadگردد و دادگاه او را قسم میxadدهد. تمامی حضار حتی قضات باید در موقع ایراد سوگند بایستند. سپس شاهد مطالب خود را بیان میxadنماید و مجدداً نوبت به وکلا میxadرسد که اگر سؤالی از شاهد دارند، از او بپرسند. وقتی قاضی درصدد صدور قرار یا حکم مقتضی است همه جلسه را ترک میxadنمایند و بیرون از جلسه منتظر میxadمانند تا (احضارکننده) آنها را مجدداً به جلسه دعوت نماید.

بسته به نظر دادگاه اگر تصمیمی گرفته شده باشد، به طرفین اعلام میxadگردد و اگر نیاز به آزادی برخی از متهمین و یا نیاز به رسیدگی مجدد باشد، با ذکر دلایل، جلسه را تمدید و به طرفین اعلام میxad نماید.
پیمان زمانی
وکیل دادگستری